شهید علی خواجویی که در مردادماه 97 در درگیری با شکارچیان غیرمجاز به شهادت رسید، بنا بر آماری یکصد و بیست و دومین محیط بانی است که جان خود را در راه حفظ سرمایه ملی این مرز و بوم فدا کرده است. این در حالی است که تعداد قابل توجهی از نیروهای محیط بان به خاطر جرح یا قتل غیرعمد در درگیری با شکارچیان غیرمجاز هم اکنون در زندان ها به سر می برند.
اگر بدانیم که سازمان حفاظت محیط زیست در بسیاری از مناطق کشور با کمبود محیط بان نسبت به سرانه لازم رو به روست، آنگاه آسیب پذیری این قشر مظلوم و فداکار بیش از پیش آشکار می شود.
با وجودی که سال هاست در دنیا دولتها آخرین فناوریهای نوین ارتباطی را برای کمک به حفظ بهتر مناطق حفاظت شده در اختیار گرفتهاند، متاسفانه در کشور ما این حوزه مورد حمایت لازم واقع نشده است. از این رو، خلا تجهیز به فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی محیط زیست کشور هزینه های سنگین انسانی و غیرانسانی را به آن وارد میسازد.
شاید یکی از دلایل این موضوع، عدم آگاهی کافی عمومی نسبت به تاثیر به کارگیری فن آوری اطلاعات و ارتباطات در حفاظت از محیط زیست باشد. در حالی که با بکارگیری فناوریهایی مانند اینترنت اشیاء میتوان شاهد ارتقاء و بهروری قابل ملاحظه در این بخش باشیم.
همانگونه که تجهیزات ایمنی لازم مانند جلیقه ضد گلوله برای مواجهه با شکارچیان غیرمجاز – که اخیراً در اختیار محیط بانان قرار گرفته است – لازم است، با بهره مندی از فناوری های نوین ارتباطی نیز می توان نقش پیشگیرانه سازمان حفاظت محیط زیست را در برخورد با حوادث و حفاظت بهتر تقویت کرد. حتی وجود همین گوشی های هوشمند باعث شده است تا محیط بانان موفقیت بیشتری در ثبت وقایع به نسبت گذشته داشته باشند.
امروزه تحول دیجیتالی یکی از مهمترین راهبردهای توسعه خدمات در کشورها است و در کشور ما هم با بهره از فنآوریهای نوینی مانند اینترنت اشیاء می تواند به یاری حراست از مناطق چهارگانه (پارکهای ملی- شکار ممنوع- حفاظت شده و آثار ملی طبیعی) بیاید.
وجود ظرفیتها و پتانسیلهای ذیل بیش از پیش زمینه بروز خدمات نوین حفاظتی با استفاده از فناوری های اطلاعاتی را در عرصه منابع طبیعی ایجاد میکند:
گسترش و نفوذ پوشش های ارتباطی در نقاط مختلف کشور.
فن آوری بهره از انرژی خورشیدی نیز به کمک آمده است تا در نقاط مختلف مناطق مذکور بتوان دوربین های حفاظتی و تحقیقاتی را نصب کرد.
امکان ثبت مستندات و آنالیز اطلاعات به کمک هوش مصنوعی، قدرت افزونی در مدیریت مناطق حفاظت شده و نیز کاهش هزینه هایی مانند سرشماری سالیانه متکی بر نیروی انسانی و سنتی خواهد داشت.
آتش سوزی و سیل، جزو حوادثی است که سالیانه خسارت زیادی به منابع ملی وارد می کند که به کمک حسگرها می توان تا حد زیادی از تلفات آن کاشت.
همچنین به کمک نصب دوربینهای کنترلی بر بستر ارتباطی مناسب موجود میتوان تا حد زیادی به کاهش سرعت بالای اتومبیلها و جلوگیری از تلف شدن گونههای با ارزش جانوری در پارکهای ملی و مناطق حفاظت شده کمک کرد.
شهادت هر محیط بان علاوه بر این که ضربه ای جبران ناپذیر بر یک خانواده و بر پیکره علمی محیط زیست کشور محسوب می شود، ضربه ای بر خانواده سایر محیط بانانی است که همواره نگران جان عزیزانشان هستند. افزایش امنیت محیط بانان، در واقع افزایش امنیت جامعه بزرگ خانواده های آنان نیز هست. بنابراین هزینه های بهره از فناوری های نوین، به نوعی جزو سرمایه گزاریهای اجتماعی نیز محسوب می شود.
امید است که با تعاملات بیشتر بین بخشی و طرح های کارآمد مشترک و حذف بروکراسی های مزاحم، زمینه بهرهمندی از فناوری های نوین و زیرساخت های ارتباطی برای حفاظت بهتر محیط زیست کشور فراهم آید. برای تحقق این مهم، تنها آمادگی موجود در سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات کافی نیست و سایر ارکان مرتبط دولتی، بخش خصوصی و قانونگزاری نیز می باید در انجام این وظیفه ملی همراه باشند.