به گزارش مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، بعد از سخنرانی سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در مراسم یادبود حافظ در شیراز، که به استفاده از فناوری هوش مصنوعی برای ترویج و شناساندن شاعرانی مانند حافظ و فرهنگ غنی ادبی ایران اشاره کرد؛ محمدرضا ضیاء، حافظپژوه و دکترای ادبیات فارسی درهمینزمینه با روزنامه «هممیهن» گفت و گو کرد و به چالش های استفاده از فناوری های نوین محتوا پایه، مانند هوش مصنوعی برای ترویج و شناساندن فرهنگ غنی ادبی ایران پرداخت.
این حافظ پژوه در این گفت و گو میگوید: نخست باید مسئله حقمؤلف حل شــود. الان پایگاه انتشار و تولید دادههای زبانی فرهنگستان زبان و ادب فارسی (پیکرهگان)، سامانه بسیار خوب و تا حدود بسیار زیادی دقیق است، اما آنهم مشکل حقمؤلف دارد.
امثال نورمگ و... هم این مشکل را دارند. این مسئله، جایی باید بهطور اصولی حل شود. معضل دوم دراینزمینه، نبود ارتباط بین متخصصان دو رشته است. بهزبانیدیگر، اغلب کسانی که ادبیات میدانند، از علوم کامپیوتر بیاطلاعاند وکسی نیز که تخصص کامپیوتر دارد، هرگز با آن دغدغههایی که یک ادبیاتی موقع جستوجو دارد، با متون ادبی مواجه نمیشود. برای نمونه گاهی در تحقیقات ادبی ما دنبال کلمهای دو جزئی هستیم. برای مثال اگر زایندهرود را با فاصله در پیکره فرهنگستان جستوجو کنیم، حدود ۱۴ نتیجه میآید اما اگر با نیمفاصله وارد کنیم، 300 نتیجه نشان داده میشود. رویهمرفته در تحلیل این پژوهشگر ادبیات فارسی که در زمینه تصحیح متون نیز فعالیتهایی داشته است، مسئله حقوق مؤلف در پیوند با انتشــار و اســتفاده عمومی از این تصحیحها، اهمیت زیادی دارد: «در همان حوزه کپیرایت باید گفت، کلی تحقیقات ادبی صورت میگیرد تا به نسخهای منقحتر و تصحیحشده برسیم. این نسخه را هم سرانجام به چنین کتابی در ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ نسخه چاپ میکنیم. عموم مردم اما مطلقا به چنین کتابی دسترسی ندارند و همان نسخههای پر از غلط موجود در اینترنت است که میان مردم دستبهدست میشود. حال اگر نهادی به این ماجرا ورود کند، با حمایت مالی حقوق مؤلف را بپردازد و آثار را در سامانه بارگذاری کند، هم استفاده از آن نسخهها بسیار بیشتر میشود و هم بهتبعآن، محقق نیز پولی که میخواهد از هزار نفر خریدار بگیرد، از آن سامانه دریافت میکند.»
چت خطاکار
نگاه ضیاء بــه GPT CHAT نیــز چندان مثبت نیســت: «در حوزه هوش مصنوعی هم شــاهد وضعیت عجیب و تأســفباری هســتیم. حداقل تجربه چندبــاره من در کار با GPT CHAT نشــان میدهد که هربار از او خواســتهام دنباله شعری را مثلا از حافظ برایم بفرستد، اشتباه فرستاده است. نمیدانم در کشورهای دیگر نیز چنین است یا این خطاهای رخداده بهخاطر نپیوستن ایران به قانون کپیرایت است. بههرحال شما نیز میتوانید این را تجربه کنید.«بعید اســت کســی در مطلوبیت آنچه وزیر ارتباطات بر زبان آورده است، تردید بهخرج دهد. هرچه باشد تکیهگاه هویت ایرانی در طول تاریخ، فرهنگ این سرزمین بوده است و چه بهتر که از ظرفیتهای صلحآمیز و نگرشهای انسانی آن پلی بسازیم برای تعامل با نســل جوان خود و جهان. بااینهمه تجربه طرحهای مشابه نشان میدهد که در نبود نگرشی راهبردی در سطوح کلان تصمیمگیری کشور، بسیاری از این آمال و آرزوها شباهتی پیدا میکنند به آنچه خود حافظ سروده است: «خیال حوصله بحر میپزد هیهات/ چههاست در سر این قطره محالاندیش». امید باید داشت که فارسی فناورانه به چنین سرنوشتی دچار نشود.